Κυριακή, 23 Δεκεμβρίου 2018

Οι γνωμικές μαντινάδες, καταστάλαγμα πείρας και γνώσης


Οι  γνωμικές μαντινάδες, είναι καταστάλαγμα πείρας και γνώσης.

-Και το πουλί που ΄ναι πουλί να παντρευτεί γυρεύγει,
πάει και μπλέκει στη σκλαβιά, τη λευτεριά ξεφεύγει.
-Η λευτεριά βασίλειο κι παντρειγιά καδένα
 Διάλεξε, αγαπημένο μου,  από τα δυό το ένα.
- Κλαίει τ΄ αμπέλι ακλάδευτο, κλαίει και κλαδεμένο,
  κλαίει κι ο νιός απάντρευτος, κλαίει και παντρεμένος.



Αυτό που ξεχωρίζει τις γνωμικές μαντινάδες είναι η διδακτική πρόθεση , η σκοπιμότητα μετάδοσης, συντήρησης , αναπαραγωγής των αξιών :

- Άκουσα λόγια φρόνιμα, έλα κι εσύ άκουσέ τα΄
  ΄΄ τον αγαπάς μη χαιρετάς, τονε μισάς χαιρέτα’’.
- Μου το πεν ένας γεροντής και δεν εβγήκεν ψεύτης,
  πως είν ΄ τα μάθια τση καρδιάς αλάθευτος καθρέφτης.

Η διδακτική στόχευση

- Χαρείτε, νιοί , χαρείτε νιές, τα δροσερά σας νιάτα,
  Γιατί περνούν και χάνονται , φεύγουν π ΄ανάθεμά τα.
-Ποτέ σου μην καταφρονάς τα κάτω σκαλοπάτια,
 γιατί σ΄αυτά πρωτοπατείς και βγαίνεις στα παλάθια.

Σε κάθε περίπτωση , οι γνωμικές μαντινάδες έχουν ως αντικείμενο αναφοράς τη ατομική και συλλογική συμπεριφορά των ανθρώπων.

- Η γλώσσα δίνει την τιμή κι ο νους τηνε πρεπίζει
  κι γλώσσα του τον άνθρωπο στυλώνει γή γκρεμίζει.
- Αμοναχός του άνθρωπος ατός του κι απατός του
  ότι δα κάνει του κορμιού δεν του τα κάνει οχθρός του.

Η αντίληψη του χωροχρόνου στις γνωμικές μαντινάδες

 - Τούτος ο κόσμος μάθια μου , ρόδα ναι και γυρίζει,
   τον ένα κάνει και γελά, τον άλλο και μανίζει.
- Σαν το μαγκανοπήγαδο τούτος ο κόσμος μοιάζει ,
  όντε γυρίζει ο γεις γουβάς, ο διπλανός αδειάζει.
- Τση μοίρας είν ΄ το φταίξιμο , που στέκει και μοιράζει
  τον ένα βάνει στα ψηλά, τον άλλο κατεβάζει




Η μεταβλητότητα της τύχης συνδέεται με την εναλλαγή των καταστάσεων

-          Στάλα τη στάλα το νερό το μάρμαρο τρυπάτο,
το πράμα που μισά κιανείς γιαγιέρνει κι αγαπά το.
-          Απού’ χει την απομονή κερδίζει μα δε χάνει
και τα πετούμενα πουλιά στέκουνται και τα πιάνει.

Η κυκλικότητα του χρόνου και η μεταβλητότητα της τύχης , τροφοδοτεί τη διάθεση του ανθρώπου να χαρεί τις αξίες της ζωής όσο του προσφέρονται.
    
-          Γλεντίζετέ τα τα κορμιά, γιατί ο καιρός διαβαίνει
κι όποιος θα μπει στη μαύρη γης μπλιό του δεν ξαναβγαίνει.
-          Χαρείτε , νιοι, χαρείτε νιές , τα δροσερά σας νιάτα,
γιατί περνούν και χάνουνται, φεύγουν πανάθεμά τα.


Θεωρία ζωής……

-          Μια μαντινάδα θε να πω, να ΄ναι του περιτρόπου,
το φάε , πιε και γλέντησε είν΄ η ζωή τ’ αθρώπου.


( πηγή : Ερατοσθένης Καψωμένος (Η Μαντινάδα της Κρήτης Πρακτικά συνεδρίων Σητεία 2006, Βαρβάροι 2009)
ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ
Έτος 1941 και οι Γερμανοί ανακαλύπτουν τον Λαβύρινθο της Μεσσαράς
Σας παρουσιάζουμε τα μνημεία της κρητικής φύσης
Κάπως έτσι μεγαλώσαμε την δεκαετία του 1970

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΑΡΘΡΩΝ