ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΝΟΥ

ΡΟΗ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ - ΚΡΗΤΗ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙΑ.

ΝΕΟ ΣΗΜΑ

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ 28ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

Φόρτωση...

ΡΟΗ 20 ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ

Η ΩΡΑ ΕΙΝΑΙ

Δευτέρα, 26 Νοεμβρίου 2012

ΠΙΘΑΝΕΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΕΙΣ ΤΟΥ... άκης !!! ΣΤΑ ΚΡΗΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΑ

Απο την συχνή της χρήση ή κατάληξη -ακης στα επώνυμα συνδέεται αυτόματα στην σκέψη μας με την Κρήτη. π.χ - Καζαντζάκης, Θεοδωράκης, Μητοτάκης 
Ομως δεν πρέπει να είμαστε απόλυτοι: ο Μάνος Χατζηδάκης για παράδειγμα ήταν από τήν Ξάνθη και ο πρόγονός μου Τζανέτμπεης Γρηγοράκης από την Μάνη. 
Υπάρχει όμως μια σωρεία επωνύμων Κρητικών που μεγαλούργησαν στην Κρήτη και έξω από αυτή αλλά δεν τελειώνουν σε -ακης.




Μια θεωρεία είναι ότι το -ακης ειναι τουρκικη προσθηκη για να υποβιβασουν το ονομα, οπως θα λεγαμε σημερα Λιονταρι- Λιονταρ-ακι
Αλλη θεωρεία είναι ότι τα κρητικα επιθετα προσφατα (σχετικα) γυρισαν σε -ακης. Παλιοτερα ηταν ακριβως το αντιθετο (υπερθετικα) πχ Σηφακας και οχι Σηφακακης.
Κατα πασα πιθανοτητα στην ορεινη κρητη και στα Σφακια θα συναντησεις πολλα υπερθετικα επιθετα, σε αντιθεση με το υπολοιπο νησι.




Ένας δημοφιλής αστικός μύθος που πλανάται επιμόνως είναι ότι "το -άκης στα κρητικά επίθετα το επέβαλλαν οι Τούρκοι για να "μειώνουν" τους Κρητικούς". 
Καμία σχέση: Επισήμως οι Τούρκοι δεν είχαν επώνυμα. Μονάχα κατά τα τέλη του 19ου αι μ.Χ που άρχισε η συστηματική καταγραφή επωνύμων, έγινε κατάχρηση του -άκης, όχι πάντως περισσότερο απ'ότι τα -άτος, -άκος, -πούλος, -όγλου (=> -ίδης -άδης), -ίτσης (<=> -ιτσας, -ιτζας, -ιτζης), -έλης, -ούτσος κλπ, σε άλλες ελληνικές χώρες. Δηλαδή άρχισε η μετάλλαξη οικογενειακών επιθέτων στα δημόσια αρχεία, π.χ το "Δάνδολος" σε "Δανδουλάκης", το "Χαβαλές" σε "Χαβαλεδάκης", το "Ραΐσης (<-- ρεΐς = πλοίαρχος, καπετάνιος καραβιού)" σε "Ραϊσάκης", το "Μαρούλης" σε "Μαρουλάκης", το "Ρόκας" σε "Ροκάκης", το "Μαράθης" σε "Μαραθάκης", το "Λαμπάθης" σε "Λαμπαθάκης", το "Καρδάμης" σε "Καρδαμάκης", το "Καρπούζης" σε "Καρπουζάκης" (=> Τζένη Καρέζη), το "Μπάμιας" σε "Μπαμιάκης", το "Μανούσος (<-- Manuso)" σε "Μανουσάκης", το "Αλυγίζος (<-- Aloysio, Αλοΐζιο, Αλοΐσιος)" σε "Αλυγιζάκης", το "Ροσμαρής (ροσμαρί = δεντρολίβανο)" σε "Ροσμαράκης" κτλ. 
Βέβαια, η φυτική ετυμολογία του "Ροσμαράκης


" είναι λίγο αμφίβολη, λόγω του ότι υφίστανται επώνυμα, όπως π.χ. Τερεζάκης, Ροσμαράκης, Μαρνελάκης και Ζαμπετάκης, που ενδεχομένως προέρχονται από ονόματα απογόνων αριστοκρατισσών από τη Δύση: Αντίστοιχα: Τερέζα <-- Θηρεσία, Ροσμαρή <-- Ροζ Μαρί, Ροδώ Μαρία, Μαρνέλα <-- Μαρινέλλα <-- Μαρίνα, Ζαμπέτα <-- Ελιζαμπέτα <-- Ελίζαμπετ <-- Ελισσάμπεθ <= οίκος Ελίσσας, από τις λαλιές της Δυτικής Σημιτικής Ομογλωσσίας!
Σε κάποιες περιοχές της Μεγαλονήσου, π.χ στα χωριά Ριζών (στο νομό Χανίων, εξού και ριζίτες ριζίτικα), την επαρχία Σφακίων, τον ορεινό τομέα του νομού Ρεθύμνης, σημειώθηκε έντονη εμπάθεια ενάντια στην επίσημη καταχώρηση των επωνύμων με καταλήξεις -άκης, επειδή είχε διατηρηθεί στη συλλογική μνήμη ότι το να μεταδίδεται το επώνυμο απαράλλακτο, και χωρίς υποκοριστικά, από τον πατέρα στα παιδιά, αποτελεί χαρακτηριστικό αριστοκρατικής καταγωγής, ήτοι ευγενείας. Οπότε, με νωπό στη συλλογική μνήμη το κύρος τωνΑρχοντορωμαίων, οι κάτοικοι συγκεκριμένων περιοχών αντιστάθηκαν μαζικά στην ομογενοποίηση του -άκης,που έφερναν οι καλαμαράδες, κυρίως κατά την εποχή της Κρητικής Πολιτείας ([1878 - 1889], [18961898 1908 [1η Δεκέμβρη 1913]).
Πάντως, πολλοί Μουσουλμάνοι Κρητικοί επίσης αναπτύσσουν παρατσούκλια κι επώνυμα με -άκης, ενώ αρκετοί από αυτούς τα διατηρούν επίσημα μέχρι σήμερα, π.χ στην Κω και στη Ρόδο. Ο περιβόητος Ιμπραήμ Αληδάκης (18ος αι), και ακόμα οι: Δελημπασάκης (ντελί μπασί = επικεφαλής των "τρελών", οθωμανικού σώματος ατάκτων), Τσαουσάκης (τσαούς = λοχίας), Προββατάκης, Μεϊμαράκης (μεϊμάρ = αρχιτέκτονας), Μεϊντανάκης(μεϊντάνι = πλατεία), Πιστολάκης, Χαϊδαράκης, κλπ, αποτελούν Ρωμιούς ελληνόφωνους Μουσουλμάνους όλοι.

Το -άκης πρωτοεμφανίστηκε στη Ρωμανία κατά το 10ο αι μ.Χ., απ'όταν μαρτυρείται π.χ. η ύπαρξη τουαριστοκρατικού οίκου των Ροδοκανάκηδων στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως η χρήση αυτής της κατάληξης για αιώνες θα παραμείνει σπάνια, αλλά και αμφίβολη όπως στην περίπτωση του Χορτάκης - Χορτάτσης - Χορτάτζης, του ομώνυμου οίκου. Ευρεία χρήση της κατάληξης -άκης θα σημειωθεί για πρώτη φορά κατά τους 15ο -17ο αι στη Λακωνία, π.χ ΓρηγοράκηςΔαβάκηςΚαπετανάκης, Τζανετάκης (<-- μικρός Τζανέτος <-- μικρός Τζανής ή Ζανής = δημοφιλής φραγκογενής εκδοχή του Γιάννης, εκ του Jean) και Τρουπάκης, απ' όπου θα διαδοθεί με αργό ρυθμό και στην Κρήτη, όπου καταγράφονται ονομαστά παραδείγματα, πριν κατακτήσουν οι Τούρκοι το νησί, και πριν οι Μανιάτες το γυρίσουν σε -άκος...
Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επαγγελματικά επώνυμα με -άκης, που υποδηλώνουν και με τι δουλειές καταπιάνονταν οι πρόγονοί μας, όπως π.χ Βουλουμπασάκης (Μπουλουμπασάκης <-- μπουλούκ μπασί = δεκανέας σε ασκέρι οθωμανικό), Σαρτζετάκης (σαρτζέτος <-- σερτζέντε = λοχίας σε στρατό ιταλόφωνου κράτους), Βισαξάκης (Μπιτσαξάκης <-- μπιτσαξή = μαιχαράς, τουρκιστί), Δερμιτζάκης (Ντερμιτζάκης <-- ντεμιρτζή = σιδεράς, όπως και Δεμίρης => Σιδέρης). 
Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι υπάρχουν κι επώνυμα που έχουν εντελώς τυχαία την κατάληξη -άκης, όπως τοΜανιάκης εκ του ελληνιστικού & μεσαιωνικού (ομανιάκης, ήτοι το περιδέραιο -διακριτικό βαθμού για τους αξιωματικούς του Ιππικού. Επίσης, προέκυψε και το Μαζαράκης από ομώνυμο ευγενές βλαχικό σόι, το Μενεγάκης εκ του ιταλικού Μενεγάτσιο (Menegazzo), το Μουζάκης εκ της αρβανιτικης φάραςΜουζακη/Μουζακα, και το Ταγαλάκης εκ του τουρκικού Τανγαλακ (= οπλίτης σε άτακτο σώμα, κυριολεκτικάαστοιχείωτος, βλαξ).







1 σχόλιο:

  1. Ο πατέρας μου, που γεννήθηκε το 1908 και πρόλαβε τους Τούρκους, μου έλεγε συχνά, οτι κατά την απογραφή του πληθυσμού, πριν φύγουν οι Τούρκοι,το -άκης αντικατέστησε το -ογλου, που σημαίνει παιδί. Έτσι το "παιδί του δερμιτζή" έγινε Δερμιτζάκης π.χ., αφού την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν επώνυμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

ΤΙΤΛΟΙ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Όλη η επικαιρότητα στο palo.gr


ΨΑΡΑΝΤΩΝΗΣ

ΠΟΙΟΙ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΝ ΣΗΜΕΡΑ

Ο ΚΑΙΡΟΣ ΣΕ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΚΑΝΤΕ LIKE ΣΤΗΝ ΝΕΑ ΜΑΣ ΣΕΛΙΔΑ ΣΤΟ FACEBOOK

ΤΟ ΜΕΛΙ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΩΡΕΑΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ ΠΡΟΒΟΛΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ή ΜΕ ΧΡΗΜΑΤΑ

ΕΝΑΣ ΕΠΩΔΥΝΟΣ ΑΠΟΧΩΡΙΣΜΟΣ - ΤΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΑΚΗ

ΑΡΧΕΙΟ ΑΝΑΡΤΗΣΕΩΝ

ΚΕΡΑΜΟΥΡΓΕΙΑ ΜΕΤΑΞΑ ΑΠΟ ΤΟ 1906

ΤΟ ΡΟΛΟΙ ΤΗΣ ΠΛΑΤΕΙΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΣΤΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟ

ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΝΤΙΕΡΗΣ ΕΙΜΑΙ ΕΓΩ

ΚΡΗΤΗ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΧΩΡΙΑ

Title of image Title of image Title of image Title of image

ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΓΕΝΝΑΡΑΚΗ - ΠΟΥ ΤΕΛΕΙΩΝΕΙ Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΑΣ

Ο ΚΡΗΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ ΣΤΟ ΧΩΡΙΟ ΜΟΧΟΣ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Ο ΤΟΠΟΣ ΠΟΥ ΔΑΚΡΥΖΟΥΝ ΟΙ ΘΕΟΙ

ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΜΙΑ ΠΟΛΗ ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΡΕΘΥΜΝΟ

ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΣΕ ΤΙΤΛΟΥΣ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΩΡΑ

Powered by Blogger Tips

Η ΚΡΗΤΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΑΡΘΡΑ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΚΟΥΚΛΙΝΟΥ... ΟΣΑ ΕΧΩ ΠΕΙ